Glukozamin ve kondroitin, eklem kıkırdağının yapısında doğal olarak bulunan iki moleküldür ve eklem takviyelerinde çoğunlukla birlikte satılır. Yirmi yılı aşkın sürede binlerce kişiyle test edildiler. Bu yazıda büyük çalışmaların ne bulduğunu, kılavuzların neden ayrıştığını ve kimlerin dikkat etmesi gerektiğini kaynaklarıyla aktarıyoruz.
Glukozamin ve kondroitin nedir? Kısa cevap
Glukozamin, kıkırdaktaki glikozaminoglikanların yapı taşı olan bir aminoşekerdir; kondroitin sülfat ise kıkırdağın basınca direncine katkı veren bir bileşendir. 1.583 kişilik GAIT çalışmasında ikisi de genel grupta ağrıyı plaseboya kıyasla anlamlı ölçüde azaltmadı. Kılavuzların çoğu glukozamini önermiyor; kondroitinde sonuçlar daha karışık. Büyük çalışmalarda önemli bir güvenlik sorunu görülmedi, ancak varfarin kullananlarda kanama riski bildirildi.
Özet
- Glukozamin takviyeleri sülfat veya hidroklorür tuzu halinde satılır; önemli kaynaklarından biri karides kabuğudur. Kondroitin hayvansal kıkırdaktan elde edilir.
- GAIT çalışmasında 24 haftanın sonunda ne glukozamin ne kondroitin ne de ikisinin birlikte kullanımı genel grupta plasebodan anlamlı fark gösterdi; 2 yıllık devam çalışmasında da klinik önemde fark çıkmadı.
- Meta-analizlerde sanayi finansmanlı çalışmalar bağımsız çalışmalardan daha büyük etki buldu. Kılavuzlar ise aynı kanıtın kalitesini ve yanlılık riskini farklı yorumladıkları için ayrışıyor.
- Kan sulandırıcı (varfarin) kullananlarda kanama riski artışı bildirildi; diyabeti olanlar ve gebeler için de hekime danışmak gerekiyor.
- Kıkırdağın yapısını ve osteoartritin nasıl ilerlediğini eklem kıkırdağı ve osteoartrit rehberimizde anlattık.
Glukozamin ve kondroitin vücutta ne işe yarar?
Glukozamin, glikoz molekülünün ikinci karbonundaki hidroksil grubunun yerini bir amino grubunun aldığı haldir; kimyasal adı 2-amino-2-deoksi-D-glikozdur. ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri bünyesindeki Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi (NCCIH) iki molekülü şöyle tanımlar: Glukozamin, kıkırdağın yapısındaki glikozaminoglikan adı verilen moleküllerin yapı taşıdır; kondroitin ise kıkırdağın bir bileşenidir ve dokunun basınca direncinde rol oynar.
Kıkırdağı bir süngere benzetebiliriz. Kolajen ağı süngerin iskeletidir. Glikozaminoglikanlar ise eklem kıkırdağı rehberimizde anlattığımız proteoglikanların (başlıcası agrekan) suyu çeken ve dokuyu şişkin tutan zincirleridir; kondroitin sülfat da bu zincir ailesinin bir üyesidir. Diz her yük aldığında su dışarı itilir, yük kalkınca geri çekilir.
Takviye fikri bu yapıdan doğdu: kıkırdağın yapı taşlarını dışarıdan vermek. Ağızdan alınan molekülün kıkırdağa ne kadar ulaştığı ve orada bir şey değiştirip değiştirmediği ise klinik çalışmaların sorusu; yazının geri kalanı o çalışmalarla ilgili.
Takviyelerdeki glukozamin ve kondroitin neyden üretilir?
Glukozamin takviyelerinin önemli bir kaynağı kabuklu deniz canlılarıdır. Karides alerjisi üzerine yapılan bir çalışma, insan tüketimine sunulan glukozaminin başlıca kaynaklarından birinin karides kabukları olduğunu belirtir; aynı çalışma karşılaştırma için sentetik olarak üretilmiş glukozamin de kullandı. Etiket kaynağı belirtmiyorsa üreticiye sormak gerekir.
Kondroitin sülfat ise tamamen hayvansal kıkırdaktan elde edilir. Molecules dergisinde 2019'da yayımlanan bir güvenlik ve kalite derlemesine göre ticari üretimde sığır, domuz ve tavuk kıkırdağı ile köpek balığı ve vatoz gibi kıkırdaklı balıklar, ayrıca kemikli balıklar kullanılıyor. Aynı derleme iki kalite sorununa dikkat çekiyor:
- Bazı ham madde ve takviye ürünlerinde etikette yazanın çok altında kondroitin bulunmuştur; kimi örneklerde bu miktar beyan edilenin yalnızca %5-10'udur.
- ABD ve Avrupa pazarına giren kondroitin sülfatın yaklaşık %80-90'ı Çin'den geliyor ve kasıtlı tağşiş yaygın bir sorun olarak tanımlanıyor.
Hayvansal kaynaktan kaçınan kişiler için bu bilgi belirleyici. Etiketi doğru okumanın genel kurallarını takviye edici gıda nedir yazımızda ayrıca anlattık.
Glukozamin sülfat ile glukozamin hidroklorür arasındaki fark nedir?
Takviyelerde glukozamin bir tuz halinde bulunur. NCCIH, ABD'de glukozaminin glukozamin sülfat veya glukozamin hidroklorür olarak, kondroitinin ise kondroitin sülfat olarak satıldığını belirtir. GAIT ve MOVES çalışmaları hidroklorür, LEGS ve Reginster çalışmaları sülfat formunu kullandı.
Tartışma şuradan çıkıyor: Olumlu sonuçların önemli bir bölümü, tek bir üreticinin glukozamin preparatıyla yapılan çalışmalardan geldi. Cochrane'in 2005 glukozamin derlemesi 20 çalışmayı ve 2.570 hastayı inceledi; toplu sonuç ile alt grup sonuçları farklı bir tablo çiziyor:
| Cochrane 2005 alt grubu | Ağrıda sonuç (standart ortalama fark, %95 GA) | Yorum |
|---|---|---|
| 20 çalışmanın tamamı | -0,61 (-0,95 ile -0,28) | Plasebodan üstün, ancak sonuçlar tutarsız |
| Tek üreticinin preparatı, plaseboya karşı (10 çalışma) | -1,31 (-1,99 ile -0,64) | Plasebodan üstün |
| Diğer preparatlar, plaseboya karşı | -0,15 (-0,35 ile 0,05) | Anlamlı değil |
| Randomizasyon gizlemesi yeterli 8 çalışma | Fayda gösterilemedi | Anlamlı değil |
| WOMAC ağrı, sertlik, işlev (her iki grup) | Plaseboya üstünlük yok | Anlamlı değil |
Tablonun anlattığı şu: Bu verilerde form ile üretici birbirinden ayırt edilemiyor. Olumlu sonuçlar tek üreticinin sülfat preparatından, nötr sonuçlar diğer preparatlardan geldi; yöntemsel olarak en sağlam çalışmalarda ise fayda görülmedi. Amerikan Romatoloji Koleji (ACR) 2019 kılavuzu (yayın 2020) de bu noktaya değinir ve etkinliğin incelenen tuz tipine göre nasıl değişeceğine dair net bir biyolojik açıklama bulunmadığını yazar.
Avrupa kökenli ESCEO kılavuzu ise farklı düşünüyor: İlaç kalitesindeki kristal glukozamin sülfatı ve kondroitin sülfatı, ilaç kalitesinde olmayan ürünlerden ayırıyor ve yalnızca ilaç kalitesindekileri öneriyor. Buradaki ilaç kalitesi, takviye değil reçeteli ilaç formülasyonu demek: ESCEO yazarlarının 2016 tarihli makalesi önerdikleri glukozamin sülfatın reçeteli bir formülasyon olduğunu ve reçetesiz ürünlerden ve gıda takviyelerinden ayrılması gerektiğini yazar. Takviye edici gıdalar bu önerinin kapsamında değil.
GAIT çalışması ne buldu?
GAIT (Glucosamine/chondroitin Arthritis Intervention Trial), ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri'nin finanse ettiği, kamu fonlu ve çok merkezli bir çalışmadır. 2006'da New England Journal of Medicine'de yayımlandı. Tasarımı şöyleydi:
| Özellik | GAIT (Clegg ve ark., 2006) |
|---|---|
| Katılımcı | 1.583 kişi, belirtili diz osteoartriti; ortalama yaş 59, %64 kadın |
| Gruplar | Glukozamin hidroklorür 1.500 mg/gün; kondroitin sülfat 1.200 mg/gün; ikisi birlikte; selekoksib 200 mg/gün; plasebo |
| Süre | 24 hafta |
| Birincil sonuç | Ağrıda başlangıca göre %20 azalma |
| Kurtarma ilacı | Günde en fazla 4.000 mg parasetamol serbest |
Plasebo grubunda yanıt oranı %60,1 çıktı. Glukozamin bu oranın 3,9 puan (p=0,30), kondroitin 5,3 puan (p=0,17), ikisi birlikte 6,5 puan (p=0,09) üzerinde kaldı; hiçbiri istatistiksel anlamlılığa ulaşmadı. Karşılaştırma ilacı selekoksib ise 10,0 puan farkla anlamlı bulundu (p=0,008).
Plasebo yanıtının %60 olması dikkat çekici.
Çalışmanın en çok alıntılanan bulgusu bir alt grup analizidir. Orta-şiddetli ağrısı olan katılımcılarda ikili kullanımın yanıt oranı %79,2, plasebonunki %54,3 bulundu (p=0,002). Yazarlar bu sonucu "keşif amaçlı" diye niteledi: Bu alt grup katılımcıların yalnızca %22'sini (354 kişi) oluşturuyordu ve sonucun ayrı bir çalışmayla doğrulanması gerekiyordu. Genel sonuç cümleleri ise açıktır: Glukozamin ve kondroitin sülfat, tek başına ya da birlikte, genel osteoartrit grubunda ağrıyı etkili biçimde azaltmadı. Yan etkiler hafifti ve gruplar arasında eşit dağıldı.
GAIT'in iki yıllık devam çalışmaları iki soru daha sordu. Birincisi ağrı: 662 kişilik alt grupta 24 ayın sonunda hiçbir tedavi WOMAC ağrı veya işlev skorunda plaseboya göre klinik önemde fark yaratmadı. İkincisi kıkırdak kaybıydı: 572 kişide röntgenle ölçülen eklem aralığı daralması plasebo grubunda iki yılda ortalama 0,166 mm oldu ve hiçbir tedavi grubu bundan anlamlı ölçüde ayrılmadı. Yazarlar, daralmanın beklenenden az olması nedeniyle çalışmanın gücünün azaldığını da not etti.
Diğer büyük çalışmalar ve meta-analizler ne gösteriyor?
Aşağıdaki tablo, açıp okuduğumuz diğer büyük çalışmaları ve meta-analizleri özetliyor:
| Çalışma | Tasarım | Bulgu | Sınır |
|---|---|---|---|
| Reginster ve ark., Lancet 2001 | 212 diz osteoartriti hastası, 3 yıl, glukozamin sülfat 1.500 mg/gün | Eklem aralığı plaseboda 0,31 mm, glukozaminde 0,06 mm daraldı; WOMAC lehine | Cochrane 2005'e göre 3 yılda yavaşlama bildiren iki çalışma da aynı üreticinin preparatını kullandı; bağımsız LEGS'te tek başına glukozamin sülfatla yapısal fark bulunmadı |
| Wandel ve ark., BMJ 2010 | Ağ meta-analizi, 10 çalışma, 3.803 hasta | 10 cm ağrı ölçeğinde fark: glukozamin -0,4 cm, kondroitin -0,3 cm, ikisi -0,5 cm; klinik önem eşiği -0,9 cm | Sanayi finansmanlı çalışmalar daha büyük etki buldu (p=0,02) |
| Singh ve ark., Cochrane 2015 | 43 çalışma, 4.962 kondroitin, 4.148 kontrol katılımcısı | Kısa süreli çalışmalarda kondroitin ağrıda plasebodan iyi; WOMAC'ta klinik önemde iyileşme 100 kişide 53'e 47; ciddi yan etki olasılığı daha düşük | Kısa dönem ağrı bulgusunda kanıt kalitesi düşük |
| Zhu ve ark., 2018 | Meta-analiz, 30 çalışma, ağrı analizinde 7.172 kişi | Kondroitin ağrıda -0,54 cm (anlamlı); glukozamin -0,26 cm (anlamlı değil); değerler standart ortalama farktan cm'ye çevrilmiş | Glukozamin için yazarlar yalnız sertlikte anlamlı etki bildirdi |
| Fransen ve ark., 2015 (LEGS) | 605 kişi, 2 yıl; glukozamin sülfat 1.500 mg, kondroitin sülfat 800 mg | İkili kullanımda eklem aralığı daralması 0,10 mm daha az (p=0,046); ağrıda gruplar arası fark yok (p=0,93) | Yapısal fark çok küçük; tek başına kullanımlarda yapısal etki yok |
| Hochberg ve ark., 2016 (MOVES) | 606 kişi, orta-şiddetli ağrı, 6 ay; kondroitin 400 mg + glukozamin hidroklorür 500 mg günde 3 kez, selekoksibe karşı | Ağrıda iki grup da yaklaşık %50 azalma; ikili kullanımın selekoksibden geri kalmadığı (aşağı kalmama sınırı içinde) bulundu | Plasebo kolu yok; çalışmayı kullanılan ürünün üreticisi finanse etti ve sponsor tasarıma ve veri yorumuna katıldı |
Bu tabloyu okurken bir ayrıntıya dikkat edin. Wandel ve arkadaşlarının BMJ'deki ağ meta-analizi, bir tedavinin hasta açısından fark edilebilir sayılması için 10 cm'lik ağrı çizgisinde en az 0,9 cm iyileşme şartını önceden belirledi. Üç tedavinin hiçbiri bu eşiğe ulaşmadı ve yazarlar sonucu açık bir cümleyle ifade etti: Plaseboya kıyasla glukozamin, kondroitin ve ikisinin birlikte kullanımı eklem ağrısını azaltmıyor ve eklem aralığı daralmasını etkilemiyor.
Kondroitinde tablo glukozamine göre daha karışık. Cochrane 2015 kısa süreli çalışmalarda, Zhu 2018 ise havuzlanmış analizde kondroitin lehine küçük bir ağrı farkı buldu; Cochrane yazarları farkı klinik olarak anlamlı sayıyor ama kanıtın kalitesi düşük. Wandel ise klinik önemde bir fark bulmadı. MOVES ikili kullanımın yaygın bir ağrı kesiciden geri kalmadığını bildirdi; ancak plasebo kolu olmadığı için iki grubun da ne kadarının plasebo etkisi olduğunu bu çalışmadan bilemiyoruz. Çalışmayı kullanılan ürünün üreticisi finanse etti. GAIT'te plasebo yanıtı %60'ı aştığı için bu boşluk küçük değil.
Çalışmalar neden birbirinden farklı sonuçlar veriyor?
Literatürü okurken dört etkenin sonuçları belirgin biçimde etkilediğini gördük.
Birincisi, finansman. Wandel meta-analizi, sanayiden bağımsız çalışmaların ticari olarak finanse edilenlerden daha küçük etki gösterdiğini istatistiksel olarak ölçtü. ACR 2019 kılavuzu da sanayi destekli ve kamu fonlu çalışmalar arasındaki farkın "yayın yanlılığı konusunda ciddi kaygılar" doğurduğunu yazar. Tablodaki olumlu sonuçlu MOVES de üretici finansmanlı bir çalışmadır.
İkincisi, ürünün kendisi. Cochrane 2005'te tek üreticinin preparatı olumlu, diğerleri nötr sonuç verdi; kondroitinde ise yukarıda anlattığımız içerik tutarlılığı sorunu var.
Üçüncüsü, plasebo etkisi. Diz ağrısı dalgalı seyreden bir şikayet ve plaseboya yanıt yüksek; GAIT'te %60'ı aştı. ACR kılavuzu da kanıtın ağırlığının "etkinlik eksikliğine ve büyük plasebo etkilerine" işaret ettiğini yazar.
Dördüncüsü, ölçüm. Ağrı çizgisi, WOMAC, Lequesne indeksi ve röntgende eklem aralığı farklı sonuç verebiliyor.
Kılavuzlar glukozamin ve kondroitin hakkında ne diyor?
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) osteoartrit bilgi notunda konuyu tek cümlede özetler: "Kılavuzların çoğu opioid ağrı kesicilerin, glukozaminin ve eklem içi viskosüplementasyon tedavilerinin osteoartritte etkili olmadığını belirtir." Aynı bilgi notu egzersizi, sağlıklı kiloyu korumayı, yardımcı cihazları, ağrı kontrolü için reçete edilebilecek steroid olmayan antienflamatuvar ilaçları ve ağır olgularda protez cerrahisini yönetim seçenekleri arasında sayar.
Uluslararası kılavuzların kararları ise şöyle:
| Kılavuz | Glukozamin | Kondroitin |
|---|---|---|
| ACR / Arthritis Foundation, 2019 (ABD) | Diz, kalça ve el osteoartritinde güçlü öneri: kullanılmasın | Diz ve kalçada güçlü öneri: kullanılmasın; glukozamin + kondroitin birleşik ürünler için de aynı; el osteoartritinde koşullu öneri: kullanılabilir |
| OARSI, 2019 (uluslararası) | Diz osteoartritinde güçlü öneri: kullanılmasın; ilaç kalitesindekiler dahil tüm formlar | Diz osteoartritinde güçlü öneri: kullanılmasın; ilaç kalitesindekiler dahil tüm formlar |
| NICE NG226, 2022 (Birleşik Krallık) | Osteoartrit yönetiminde önerilmesin (öneri 1.4.6); soran kişiye yararına dair güçlü kanıt olmadığı anlatılsın (1.4.7) | Önerilerde kondroitin geçmiyor |
| ESCEO, 2019 (Avrupa) | Yalnız ilaç kalitesindeki (reçeteli) kristal glukozamin sülfat için güçlü öneri; diğer formlar önerilmez | Yalnız ilaç kalitesindeki kondroitin sülfat önerilir; glukozamin ile birlikte kullanıma karşı zayıf öneri |
Tablodaki "ilaç kalitesi" ifadesi reçeteli ilaç formülasyonlarını anlatır. OARSI ve ESCEO'yu karşılaştıran 2021 değerlendirmesine göre iki kılavuz da ilaç kalitesinde olmayan glukozamin ve kondroitin takviyelerinin kullanımını önermiyor.
ACR'nin gerekçesi alıntılanmaya değer: "Yanlılık riski en düşük kabul edilen veriler, plaseboya göre önemli bir fayda göstermiyor." Kondroitindeki tek istisna, el osteoartritinde ağrı kesici etki gösteren ve zarar bulgusu olmayan tek bir çalışmaya dayanıyor.
Kılavuzlar neden ayrışıyor? OARSI ve ESCEO kılavuzlarını karşılaştıran ve her iki grubun yazarlarının ortak imzasını taşıyan 2021 tarihli bir değerlendirme, iki grubun aynı literatüre baktığını ama kanıt kalitesini ve yanlılık riskini farklı yorumladığını belirtir.
Bizim okumamız şu: ACR, OARSI ve NICE glukozamine karşı; ESCEO yalnız ilaç kalitesindeki forma olumlu bakıyor. Kondroitinde ise kısa süreli çalışmalarda küçük bir ağrı farkı bildiren meta-analizler var, ama büyük kılavuzların çoğu bu farkı diz ve kalça için yeterli görmüyor.
Glukozamin ve kondroitin güvenli mi, yan etkileri neler?
NCCIH'ye göre büyük çalışmalarda önemli bir güvenlik sorunu görülmedi; aynı kaynak varfarin, kan şekeri ve gebelik konusunda ayrıca uyarır. Cochrane 2005 derlemesi glukozaminin, yan etki bildiren kişi sayısı açısından plasebo kadar güvenli olduğunu buldu (risk oranı 0,97). GAIT'te yan etkiler hafifti ve gruplar arasında eşit dağıldı. Cochrane 2015 kondroitin derlemesinde ise ciddi yan etki olasılığı kontrol gruplarına göre daha düşük çıktı.
Güvenli olması etkili olduğu anlamına gelmiyor. İki soruyu ayrı tutmak gerekir.
Kan sulandırıcı kullananlar glukozamin alabilir mi?
NCCIH, iki takviyenin de varfarin kullananlarda artmış kanama riskiyle ilişkilendirildiğini bildirir.
Pharmacotherapy dergisinde 2008'de yayımlanan bir olgu bildirimi ve veri tabanı taraması bu ilişkiyi somutlaştırır. Atriyal fibrilasyon nedeniyle varfarinle INR değeri dengede olan 71 yaşında bir erkek, glukozamin-kondroitin içeren takviyesinin dozunu üç katına çıkardı; yaklaşık 3 hafta sonra INR 3,9'a yükseldi. Yazarlar ABD Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA) MedWatch sisteminde 20, DSÖ veri tabanında 21 bildirim buldu; bir olguda kafa içi kanama gelişmiş ve hasta kalıcı bitkisel hayata girmişti. Etkileşimin tam tanımlanması için daha fazla bilgi gerektiğini de yazdılar.
Pratik sonuç açık. Varfarin veya başka bir kan sulandırıcı kullanıyorsanız, glukozamin ya da kondroitine başlamadan, dozunu değiştirmeden veya bırakmadan önce bunu ilacınızı takip eden hekime bildirin. Aynı uyarı bromelain için de geçerli; ayrıntıyı bromelain yazımızda bulabilirsiniz.
Kimler glukozamin ve kondroitin kullanmadan önce danışmalı?
Kan sulandırıcı kullananlar dışında üç grup daha var:
| Grup | Ne biliniyor | Kaynak |
|---|---|---|
| Kabuklu deniz ürünü alerjisi olanlar | Glukozaminin önemli kaynaklarından biri karides kabuğu. Karides alerjisi olan 15 kişiyle yapılan çift kör çalışmada tek doz 1.500 mg karides kaynaklı glukozamin (glukozamin-kondroitin tableti) anlık veya 24 saat içinde gecikmiş tepki yaratmadı; uzun süreli kullanım test edilmedi. Yazarlar sonucu "belirli üreticilerin" ürünleriyle sınırladı. | Villacis ve ark., 2006 |
| Diyabeti olanlar | NCCIH ve ACR, glukozaminin bazı kişilerde kan şekerini yükseltebileceğini belirtir. Uzun süreli çalışmaları tarayan 2011 derlemesi tipik dozlarda glikoz metabolizmasına olumsuz etki bulmadı; derleme bir glukozamin üreticisinin desteğiyle hazırlandı. | NCCIH; ACR 2019; Simon ve ark., 2011 |
| Gebe ve emzirenler | NCCIH'ye göre gebelik ve emzirme döneminde güvenlik hakkında çok az şey biliniyor. | NCCIH |
Karides alerjisi çalışmasının kısıtlılığı açık: 15 kişi küçük bir sayı ve sonuç test edilen ürünlerle sınırlı. Ciddi kabuklu deniz ürünü alerjisi olan biri için kararı alerji uzmanıyla vermek daha güvenli. Diyabette ise iki kaynağın vurgusu farklı; bu ayrımı sık sorulan sorularda açtık.
Eklem şikayetinin kendisi de değerlendirme gerektirir. Ani şişlik, kızarıklık, ısı artışı veya ateş gibi belirtiler osteoartrit dışındaki tabloları düşündürür ve vakit kaybetmeden hekime başvurmayı gerektirir; ayrıntılı liste eklem kıkırdağı rehberimizin hekime başvuru bölümünde.
Sık sorulan sorular
Glukozamin ve kondroitin kıkırdağı yeniden oluşturur mu?
Bu yönde güvenilir bir kanıt yok. GAIT'in iki yıllık çalışmasında hiçbir grup röntgendeki eklem aralığı kaybında plasebodan anlamlı ölçüde ayrılmadı. LEGS çalışmasında ikili kullanımda 0,10 mm'lik küçük bir fark bulundu, ancak ağrıda fark çıkmadı. Cochrane 2015 kondroitin derlemesi ve tek üreticinin glukozamin preparatıyla yapılan iki 3 yıllık çalışma da eklem aralığı daralmasında küçük bir yavaşlama bildirdi; bu, kıkırdağın yeniden oluştuğu anlamına gelmiyor. Kıkırdak hakkında ölçülen şey eklem aralığının daralma hızıdır; yeni kıkırdak oluştuğunu gösteren bir insan çalışması yok.
Glukozamin sülfat mı daha iyi, hidroklorür mü?
Olumlu sonuçların bir bölümü tek bir üreticinin sülfat preparatından geldi; diğer preparatlarla yapılan çalışmalarda anlamlı fark çıkmadı. Bu verilerde form ile üretici birbirinden ayırt edilemiyor. ACR 2019, tuz tipine göre etkinliğin nasıl değişeceğine dair açık bir biyolojik açıklama olmadığını yazar. OARSI tüm formlar için olumsuz öneri verdi, ESCEO ise yalnız reçeteli ilaç formülasyonu olan glukozamin sülfatı öneriyor; bu öneri takviye edici gıdaları kapsamıyor.
Glukozamin ve kondroitin ne kadar sürede etki gösterir?
Çalışmalar genellikle 24 hafta ile 3 yıl arasında sürdü. GAIT 24 haftada, devam çalışması 2 yılda genel grupta klinik önemde fark bulmadı. Bu nedenle "birkaç ay kullanınca etki başlar" gibi bir süre vermek kaynaklarla desteklenmiyor.
Deniz ürünü alerjim varsa glukozamin kullanabilir miyim?
Karides alerjisi olan 15 kişilik bir çalışmada tek doz 1.500 mg glukozamin tepki yaratmadı, ancak sonuç belirli üreticilerin ürünleriyle sınırlı ve katılımcı sayısı küçük. Ağır alerji öyküsü olanların karar öncesinde alerji uzmanına danışması gerekir. Ürünün glukozamin kaynağını etikette arayın; yazmıyorsa üreticiye sorun.
Glukozamin kan şekerini yükseltir mi?
Kaynaklar ayrışıyor. NCCIH ve ACR 2019, glukozaminin bazı kişilerde kan şekerini yükseltebileceğini belirtir. Üretici destekli bir 2011 derlemesi ise tipik dozlarda glikoz metabolizmasına olumsuz etki bulmadı. Diyabeti olanlar takviyeye başlamadan önce hekimine danışmalı ve ölçümlerini izlemeli.
Glukozamin ile kolajen aynı şey mi?
Hayır. Glukozamin bir aminoşekerdir; kolajen ise kıkırdağın lif ağını oluşturan bir proteindir. İkisi kıkırdakta birlikte bulunur ama ayrı ayrı araştırılmıştır. Kolajen tiplerinin farkını tip 2 kolajen yazımızda anlattık.
Kaynaklar
- Dünya Sağlık Örgütü. Osteoarthritis, bilgi notu, 14.07.2023. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/osteoarthritis
- National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Glucosamine and Chondroitin for Osteoarthritis: What You Need To Know, Ekim 2023. https://www.nccih.nih.gov/health/glucosamine-and-chondroitin-for-osteoarthritis-what-you-need-to-know
- Clegg DO, Reda DJ, Harris CL ve ark. Glucosamine, chondroitin sulfate, and the two in combination for painful knee osteoarthritis. New England Journal of Medicine, 2006;354(8):795-808. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16495392/
- Sawitzke AD, Shi H, Finco MF ve ark. Clinical efficacy and safety of glucosamine, chondroitin sulphate, their combination, celecoxib or placebo taken to treat osteoarthritis of the knee: 2-year results from GAIT. Annals of the Rheumatic Diseases, 2010;69(8):1459-1464. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3086604/
- Sawitzke AD, Shi H, Finco MF ve ark. The effect of glucosamine and/or chondroitin sulfate on the progression of knee osteoarthritis: a report from the glucosamine/chondroitin arthritis intervention trial. Arthritis & Rheumatism, 2008;58(10):3183-3191. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2836125/
- Towheed TE, Maxwell L, Anastassiades TP ve ark. Glucosamine therapy for treating osteoarthritis. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2005;(2):CD002946. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15846645/
- Wandel S, Jüni P, Tendal B ve ark. Effects of glucosamine, chondroitin, or placebo in patients with osteoarthritis of hip or knee: network meta-analysis. BMJ, 2010;341:c4675. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2941572/
- Singh JA, Noorbaloochi S, MacDonald R, Maxwell LJ. Chondroitin for osteoarthritis. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2015;1:CD005614. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25629804/
- Zhu X, Sang L, Wu D, Rong J, Jiang L. Effectiveness and safety of glucosamine and chondroitin for the treatment of osteoarthritis: a meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Orthopaedic Surgery and Research, 2018;13:170. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6035477/
- Reginster JY, Deroisy R, Rovati LC ve ark. Long-term effects of glucosamine sulphate on osteoarthritis progression: a randomised, placebo-controlled clinical trial. Lancet, 2001;357(9252):251-256. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11214126/
- Fransen M, Agaliotis M, Nairn L ve ark. Glucosamine and chondroitin for knee osteoarthritis: a double-blind randomised placebo-controlled clinical trial evaluating single and combination regimens. Annals of the Rheumatic Diseases, 2015;74(5):851-858. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24395557/
- Hochberg MC ve ark. Combined chondroitin sulfate and glucosamine for painful knee osteoarthritis: a multicentre, randomised, double-blind, non-inferiority trial versus celecoxib. Annals of the Rheumatic Diseases, 2016;75(1):37-44. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4717399/
- Kolasinski SL, Neogi T, Hochberg MC ve ark. 2019 American College of Rheumatology/Arthritis Foundation Guideline for the Management of Osteoarthritis of the Hand, Hip, and Knee. Arthritis & Rheumatology, 2020;72(2):220-233. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10518852/
- Bannuru RR ve ark. OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis. Osteoarthritis and Cartilage, 2019 (glukozamin ve kondroitin hükümleri Ek Tablo 8'de; öneriler Arden 2021 üzerinden aktarıldı). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31278997/
- Arden NK, Perry TA, Bannuru RR ve ark. Non-surgical management of knee osteoarthritis: comparison of ESCEO and OARSI 2019 guidelines. Nature Reviews Rheumatology, 2021;17(1):59-66. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33116279/
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management, NG226, 19.10.2022, öneriler 1.4.6 ve 1.4.7. https://www.nice.org.uk/guidance/ng226/chapter/Recommendations (arşiv kopyası, 03.12.2025: https://web.archive.org/web/20251203022038/https://www.nice.org.uk/guidance/ng226/chapter/Recommendations)
- Bruyère O, Honvo G, Veronese N ve ark. An updated algorithm recommendation for the management of knee osteoarthritis from the European Society for Clinical and Economic Aspects of Osteoporosis, Osteoarthritis and Musculoskeletal Diseases (ESCEO). Seminars in Arthritis and Rheumatism, 2019;49(3):337-350. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31126594/
- Bruyère O, Altman RD, Reginster JY. Efficacy and safety of glucosamine sulfate in the management of osteoarthritis: Evidence from real-life setting trials and surveys. Seminars in Arthritis and Rheumatism, 2016;45(4 Suppl):S12-S17. https://esceo.org/sites/esceo/files/pdf/Efficacy%20and%20safety%20of%20glucosamine%20sulfate%20in%20the%20management%20of%20OA_SA_2016_Bruyere%20et%20al.pdf
- Knudsen JF, Sokol GH. Potential glucosamine-warfarin interaction resulting in increased international normalized ratio: case report and review of the literature and MedWatch database. Pharmacotherapy, 2008;28(4):540-548. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18363538/
- Villacis J, Rice TR, Bucci LR ve ark. Do shrimp-allergic individuals tolerate shrimp-derived glucosamine? Clinical and Experimental Allergy, 2006;36(11):1457-1461. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17083356/
- Simon RR, Marks V, Leeds AR, Anderson JW. A comprehensive review of oral glucosamine use and effects on glucose metabolism in normal and diabetic individuals. Diabetes/Metabolism Research and Reviews, 2011;27(1):14-27. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3042150/
- Volpi N. Chondroitin Sulfate Safety and Quality. Molecules, 2019;24(8):1447. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6515237/
- National Center for Biotechnology Information. PubChem Compound Summary, CID 439213: D-Glucosamine. https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/439213
