Takviye edici gıda, normal beslenmeyi takviye etmek için hazırlanan, günlük alım dozu belirlenmiş kapsül, tablet, toz veya sıvı formdaki üründür. Türkiye'de hukuken gıdadır, ilaç değildir. Onayını Tarım ve Orman Bakanlığı verir; etiketinde hastalığı önleme, tedavi etme veya iyileştirme iddiası yer alamaz.
Takviye edici gıda nedir? Kısa cevap
Takviye edici gıda; vitamin, mineral, amino asit, bitki ekstresi gibi maddeleri yoğunlaştırılmış halde içeren ve günlük alım dozu belirlenmiş bir gıdadır. Tarım ve Orman Bakanlığının onayı olmadan piyasaya arz edilemez. Onay, ürünün bir hastalıkta etkili olduğunu göstermez. İlaçlar ise etkililik ve güvenliliği gösteren verilerle ruhsatlandırılır.
Özet
- Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği'ne göre takviye edici gıda, "günlük alım dozu belirlenmiş" bir gıdadır; ilaç sınıfına girmez.
- Ürün onayını Tarım ve Orman Bakanlığı verir; etiket ve reklamdaki sağlık beyanlarının kurallarını 2023'ten beri Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) belirler; sağlık beyanlı tanıtımları da TİTCK denetler.
- Bir ürünün onaylı olup olmadığını Bakanlığın onaylı takviye edici gıda sorgusundan ürün adı, firma adı veya onay numarasıyla kontrol edebilirsiniz.
- Etikette günlük porsiyon başına miktarların ve "İlaç değildir" dahil beş zorunlu uyarının bulunması zorunludur.
- Etikette maddenin adı kadar formu ve miktarı da önemlidir; bu farkı hidrolize kolajen ve kolajen peptit yazımızda örnekle anlattık.
Takviye edici gıdanın resmi tanımı nedir?
Takviye edici gıdanın resmi tanımı, 16 Ağustos 2013 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği'nin (Tebliğ No: 2013/49) 4. maddesinde yer alır. Tebliğ'in 4. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi şöyle der:
"Takviye edici gıda: Normal beslenmeyi takviye etmek amacıyla, vitamin, mineral, protein, karbonhidrat, lif, yağ asidi, amino asit gibi besin öğelerinin veya bunların dışında besleyici veya fizyolojik etkileri bulunan bitki, bitkisel ve hayvansal kaynaklı maddeler, biyoaktif maddeler ve benzeri maddelerin konsantre veya ekstraktlarının tek başına veya karışımlarının kapsül, tablet, pastil, tek kullanımlık toz paket, sıvı ampul, damlalıklı şişe ve diğer benzeri sıvı veya toz formlarda hazırlanarak günlük alım dozu belirlenmiş ürünleri"
Tanımın üç parçası pratikte işe yarar. Birincisi amaçtır: ürün "normal beslenmeyi takviye etmek" için vardır, hastalık için değil. İkincisi formdur: madde yoğunlaştırılmış (konsantre) ya da ekstre halindedir ve ilaca benzer bir formda sunulur. Üçüncüsü dozdur: üretici günlük ne kadar tüketileceğini belirler ve etikete yazar.
Halk arasında "gıda takviyesi", "besin takviyesi" veya kısaca "takviye" deniyor. Mevzuatta tek bir ad var: Tebliğ'in 13. maddesine göre bu ürünler "sadece 'takviye edici gıda' adı altında piyasaya arz edilir." Tebliğ, Avrupa Birliği'nin 2002/46/EC sayılı Gıda Takviyeleri Direktifi'ne paralel hazırlanmıştır.
Bir de ambalaj kuralı var. Tebliğ'e göre takviye edici gıdalar son tüketiciye yalnızca hazır ambalajlı olarak sunulur. Açıkta, tartıyla takviye edici gıda satışı mevzuata aykırıdır.
Takviye edici gıda ile ilaç arasındaki fark nedir?
Takviye edici gıda ile ilaç arasındaki fark; hukuki sınıf, izni veren kurum, kullanım amacı ve piyasaya çıkmadan önce sunulan kanıtın türüdür. İlaç, mevzuattaki adıyla "beşeri tıbbi ürün"dür. TİTCK'nin 2021 tarihli Beşeri Tıbbi Ürünler Ruhsatlandırma Yönetmeliği beşeri tıbbi ürünü, "insanlardaki hastalığı tedavi edici veya önleyici özelliklere sahip olarak sunulan" ya da farmakolojik, immünolojik veya metabolik etki göstererek fizyolojik fonksiyonları düzeltmek, iyileştirmek, değiştirmek veya tıbbi teşhis amacıyla kullanılan madde olarak tanımlar.
| Ölçüt | Takviye edici gıda | İlaç (beşeri tıbbi ürün) |
|---|---|---|
| Hukuki sınıf | Gıda | Beşeri tıbbi ürün |
| Piyasaya çıkış belgesi | Tarım ve Orman Bakanlığı onayı | Ruhsat ve satış izni |
| Kullanım amacı | Normal beslenmeyi takviye etmek | Hastalığı tedavi etmek, önlemek, teşhis etmek |
| Başvuruda istenen kanıt | Bileşim, spesifikasyon, günlük doz ve izinli madde listelerine uygunluk belgeleri | Farmasötik testler, preklinik (toksikolojik ve farmakolojik) testler ve klinik çalışma sonuçları |
| Hastalık önleme, tedavi, iyileştirme iddiası | Yasak | Ruhsatlı kullanım alanı (endikasyon) kapsamında |
| Zorunlu bilgilendirme | Etikette "İlaç değildir. Hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz." | Ambalajda kullanma talimatı; hekim ve eczacı için ayrıca kısa ürün bilgisi |
Tablodaki en belirleyici satır "başvuruda istenen kanıt" satırıdır. Beşeri Tıbbi Ürünler Ruhsatlandırma Yönetmeliği, amacını ilaçların "istenen etkililik ve güvenliliğe ve gereken kaliteye" sahip olmasını sağlamak diye tanımlar ve ruhsat başvurusunda preklinik testlerin ve klinik çalışmaların sonuçlarını ister. Eşdeğer (jenerik) ilaçlarda bu veriler yerine referans ilacın dosyasına veya yerleşik kullanımı gösteren bilimsel literatüre dayanılabilir; ama her durumda etkililik ve güvenlilik ruhsatın ön şartıdır. Takviye edici gıda onay başvurusunda istenen belgeler ise yönetmeliğin Ek-1'inde sayılır: ticari marka ve isim, yüzde bileşen listesi, spesifikasyon belgesi, tavsiye edilen günlük alım dozu, üretim yerinde HACCP ve/veya GMP (gıda güvenliği ve iyi üretim uygulamaları sistemleri) uygulandığına dair taahhütname, kullanılan bitkinin Latince adı ve kısmı gibi bilgiler. Listede klinik çalışma veya ürüne özgü etkinlik kanıtı yer almaz.
Sonuç şu: bir takviyenin rafta durması, bir şikayette işe yaradığının resmi olarak gösterildiği anlamına gelmez. Biz de bu yüzden madde yazılarında araştırmaları ayrıca inceliyoruz; örneğin bromelain yazısında olumlu, olumsuz ve sonuçsuz bulguları birlikte aktardık.
Türkiye'de takviye edici gıdaları kim denetler?
Türkiye'de takviye edici gıdaların ürün onayı, üretim, ithalat ve piyasa denetimi Tarım ve Orman Bakanlığındadır. Etiket, tanıtım ve reklamdaki sağlık beyanlarının kurallarını ise 20 Nisan 2023'ten bu yana TİTCK belirliyor; sağlık beyanlı tanıtım ve satışları denetleme yetkisi Kurumda 2013'ten beri var ve 13 Haziran 2023 tarihli yönetmelikle yenilendi.
| Kurum | Görevi | Dayanak |
|---|---|---|
| Tarım ve Orman Bakanlığı (il müdürlükleri) | Onay başvurusunu alır, onay numarası verir; Bakanlık onaylı ürün listesini yayımlar | Takviye Edici Gıdaların İthalatı, Üretimi, İşlenmesi ve Piyasaya Arzına İlişkin Yönetmelik (RG 02.05.2013, 28635), md. 9, 10, 12 |
| Takviye Edici Gıda Komisyonu (TEGK) | Takviyelerde kullanılan vitamin, mineral ve diğer maddeleri değerlendirir; 2-4 yaş grubuna yönelik ürünlerin onay başvurularını inceler | Aynı Yönetmelik, md. 5 ve 6 |
| Tarım ve Orman Bakanlığı resmi kontrol görevlileri | Gıda işletmelerine ve takviye edici gıdalara yönelik resmi kontrol | Aynı Yönetmelik, md. 16 |
| TİTCK | Gıda ve takviye edici gıdalarda sağlık beyanı kurallarını belirler, sağlık beyanlı tanıtım ve satışları denetler | Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Hakkında Yönetmelik (RG 20.04.2023, 32169); Sağlık Beyanı Denetimi Hakkında Yönetmelik (RG 13.06.2023, 32220), md. 8 |
Onayın temel kuralı tek cümledir. Yönetmeliğin 10. maddesinin beşinci fıkrasına göre "Takviye edici gıdalar onay alınmadan üretilemez, işlenemez, ithalatı yapılamaz ve piyasaya arz edilemez." Başvuru, Ek-1'deki belgelerle il müdürlüğüne yapılır; dosya tam ve doğruysa il müdürlüğü ürüne verdiği onay numarasını işletmeye resmi yazıyla bildirir. Komisyon ise tek tek ürünlerden çok takviyelerde kullanılan maddeleri değerlendirir; 2-4 yaş grubuna yönelik ürünlerin dosyaları da ona gider. Komisyon 15 üyeden oluşur: Tarım ve Orman Bakanlığından altı, Sağlık Bakanlığından üç temsilci ve her iki bakanlığın seçtiği üçer bilim insanı.
Denetimde ne oluyor? Bakanlığın 2018 öncesine ait tüketici soru-cevap belgesine göre görevliler satış, üretim ve ithalat noktalarını risk esasına göre denetler, gerektiğinde numune alır; olumsuzlukta idari para cezası, suç duyurusu ve toplatma uygulanır.
Sağlık beyanı tarafında 2023'te önemli bir değişiklik oldu. 2017'den beri yürürlükte olan Türk Gıda Kodeksi Beslenme ve Sağlık Beyanları Yönetmeliği, 20 Nisan 2023'te yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Beslenme Beyanları Yönetmeliği'nin 15. maddesiyle yürürlükten kaldırıldı. Aynı gün iki ayrı düzenleme yayımlandı: "içerir", "kaynağıdır" gibi beslenme beyanları Tarım ve Orman Bakanlığının yönetmeliğinde kaldı; "katkıda bulunur" kalıbındaki sağlık beyanları TİTCK'nin yönetmeliğine geçti. Mülga yönetmeliğe göre sağlık beyanı taşıyan eski etiketler için TİTCK yönetmeliğinin tanıdığı geçiş süresi 31 Aralık 2024'te doldu.
Etikette ve reklamda hangi ifadeler yasaktır?
Takviye edici gıdalar da dahil olmak üzere gıdaların hastalığı önlediği, tedavi ettiği veya iyileştirdiği iddiası yasaktır. Yasağın genel dayanağı, Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği'nin (RG 26.01.2017, 29960 mükerrer) 7. maddesinin üçüncü fıkrasıdır:
"Özel beslenme amaçlı gıdalar ile ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla, gıdanın bir hastalığı önleme, tedavi etme veya iyileştirme özelliğine sahip olduğuna dair bilgilendirme yapılamaz, bu tür özelliklere atıfta bulunulamaz."
Aynı maddenin dördüncü fıkrası bu kuralı reklama, tanıtıma ve ambalajın görünüşüne de uygular. Takviye Edici Gıdalar Tebliği de 13. maddesinde aynı yasağı takviye edici gıdaların etiketi, sunumu ve reklamı için ayrıca tekrarlar. Gıdalar için tanınan tek istisna, TİTCK kılavuzunun Ek-2'sinde listelenen "hastalık riskinin azaltılması" beyanlarıdır; bunlar önleme veya tedavi iddiası değildir ve hastalığın birden fazla risk faktörü olduğunu belirten bir uyarıyla birlikte yazılır.
Peki ne söylenebilir? Yalnızca listelenmiş sağlık beyanları. TİTCK yönetmeliğine 23 Ağustos 2023'te eklenen fıkra açık: "Ürünlerde ilgili kılavuz eklerinde yer almayan sağlık beyanları kullanılamaz." İzinli beyanlar, TİTCK'nin Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Kılavuzu'nun eklerindedir ve çoğunlukla bir maddenin vücuttaki normal işleve katkısını anlatır. Kılavuzun kendi örneği iyi bir ölçü veriyor: "X bağışıklık sisteminin normal fonksiyonuna katkıda bulunur" kabul edilir; aynı cümlenin "yükseltir" veya "optimize eder" ile biten hali kabul edilmez.
Kılavuzun 8. maddesi, tüketicinin sık karşılaştığı bazı ifadeleri de açıkça yasaklar. Tabloda bunları ve Bakanlığın uyardığı sloganları bir araya getirdik.
| Etikette veya reklamda gördüğünüz ifade | Mevzuattaki karşılığı |
|---|---|
| "Kullanmazsanız kemikleriniz zayıflar" türü korkutma | Tüketilmediğinde sağlığın olumsuz etkileneceğini ileri süren beyan; kesinlikle yasak (TİTCK Yönetmeliği md. 5/11-a) |
| "Bir ayda 5 kilo verdirir" | Kilo kaybının miktarına atıf; kesinlikle yasak (md. 5/11-b) |
| "Doktor X tavsiye ediyor", kullanıcı tanıklığı | Tanıklık, övgü, tavsiye veya onay iması; kesinlikle yasak (md. 5/11-c) |
| "Sağlık Bakanlığı onaylı", "Sadece eczanelerde" | Kılavuz md. 8/1-d ile yasak |
| "Kansere karşı korur", "eklem ağrısını geçirir" | Hastalık önleme veya tedavi iddiası (Etiketleme Yönetmeliği md. 7/3) |
| "%100 bitkisel", "Hiçbir yan etkisi yok" | Yanıltıcı bilgilendirme yasağı (Etiketleme Yönetmeliği md. 7/1); Bakanlık bu sloganları toplum sağlığı için ciddi risk olarak niteliyor |
Bu tablo pratikte bir filtre işlevi görür.
Böyle bir cümle gördüğünüzde sorun ürünün içeriğinde olmayabilir; ama bu cümle, satıcının mevzuata ne kadar uyduğu hakkında bilgi verir.
Bir takviyenin onaylı olup olmadığı nasıl kontrol edilir?
Bir takviyenin onaylı olup olmadığını Tarım ve Orman Bakanlığının çevrimiçi onaylı takviye edici gıda sorgusundan birkaç dakikada kontrol edebilirsiniz. Dayanak iki maddedir: Yönetmeliğin 9. maddesi onaylı ürünlerin listesinin Bakanlık internet sitesinde güncellenerek yayımlanmasını, Etiketleme Yönetmeliği'nin 13. maddesi ise onay şartı olan gıdaların etiketinde gıda onay numarasının yazılmasını zorunlu tutar.
Adımlar şöyle:
- Etikette onay numarasını bulun. Etiketleme Yönetmeliği'ne göre onay numarası etikette yer almak zorundadır; ambalajın bütün yüzlerine bakın.
- Sorgu ekranını açın. Bakanlığın Onaylı Takviye Edici Gıdalar Listesi sayfasındaki bağlantı ya da guvenilirgida.tarimorman.gov.tr portalındaki "Takviye Edici Gıda Onay" kısayolu aynı sorguya, Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi'ne (GGBS) gider.
- Arayın. Sorgu ekranında işletme adı, onay numarası veya ürün adıyla arama yapabilirsiniz.
- Sonucu etiketle karşılaştırın. Sonuç listesinde onay numarası, ürün adı, işletme bilgileri ve işletmenin beyan ettiği internet adresi yer alır. Ürün adı, firma ve onay numarası etiketle uyuşmalı.
- Uyuşmazlık varsa bildirin. Tarım ve Orman Bakanlığının Alo 174 Gıda Hattı, gıda güvenilirliğiyle ilgili ihbar ve şikayetler içindir. Sağlık beyanı içeren bir reklamı ise TİTCK'ye iletebilirsiniz.
Sorgunun neyi söylediğini doğru okumak gerekiyor.
Kayıt, ürünün takviye edici gıda olarak onaylandığını gösterir. Ürünün bir şikayette etkili olduğunu göstermez; önceki bölümde anlattığımız gibi onay süreci bunu ölçmez.
Takviye etiketi nasıl okunur?
Takviye etiketi, Etiketleme Yönetmeliği'nin her gıda için istediği bilgilerle Takviye Edici Gıdalar Tebliği'nin 13. maddesindeki ek kuralların toplamıdır. Okurken baktığımız sıra şu:
| Etikette ne aranır? | Neden önemli? | Dayanak |
|---|---|---|
| "Takviye edici gıda" ibaresi ve ürünü karakterize eden isim | Ürünün hukuki sınıfını ve ana içeriğini gösterir | Tebliğ md. 13/2-b, 13/2-i-1 |
| Günlük porsiyon ve her bileşenin bu porsiyondaki sayısal miktarı | Ne kadar aldığınızı ancak bu satırdan anlarsınız | Tebliğ md. 13/2-d |
| Vitamin ve minerallerde beslenme referans değerinin yüzdesi (%BRD) | Günlük referans ihtiyaca göre oranı gösterir; referansı olmayan maddelerde "beslenme referans değeri yoktur" yazılır | Tebliğ md. 13/2-e, 13/2-f |
| Beş zorunlu uyarı | Doz aşımı, beslenmenin yerine geçmeme, çocuk güvenliği, ilaç olmama ve danışma uyarıları | Tebliğ md. 13/2-i |
| Alerjenler | Soya, süt, balık, kabuklu deniz ürünleri gibi maddeler bileşen listesinde belirtilir | Etiketleme Yönetmeliği md. 9/1-c |
| Tavsiye edilen tüketim tarihi veya son tüketim tarihi, muhafaza koşulları | Etken maddelerin raf ömrü boyunca korunması bu koşullara bağlıdır | Etiketleme Yönetmeliği md. 9/1-e, f |
| İşletme adı, adresi, kayıt numarası, onay numarası, parti numarası | Ürünün izini sürmenizi ve onay sorgusu yapmanızı sağlar | Etiketleme Yönetmeliği md. 9, 11, 12, 13 |
Beş zorunlu uyarı, Tebliğ'in 13. maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendinde sayılır: "Tavsiye edilen günlük porsiyonu aşmayın.", "Takviye edici gıdalar normal beslenmenin yerine geçemez.", "Çocukların ulaşamayacağı yerde saklayın.", "İlaç değildir. Hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz." ve "Hamilelik ve emzirme dönemi ile hastalık veya ilaç kullanılması durumlarında doktorunuza danışın." Tebliğ, "İlaç değildir." ifadesinin küçük harf ("x") yüksekliği en az 3 mm olan puntoyla yazılmasını da ister. Saşe veya blister gibi iç ambalajlar dış kutuyla birlikte satılıyorsa zorunlu bilgiler dış ambalajda aranır; bu ibareyi dış ambalajda bulamıyorsanız ürün mevzuata uygun etiketlenmemiştir.
Tablonun ötesinde üç nokta var. Birincisi, bir maddenin etikette yer alması, araştırmalarda kullanılan dozda bulunduğu anlamına gelmez. İkincisi, form önemlidir: aynı adı taşıyan iki madde farklı formlarda olabilir ve farklı araştırmalara dayanır. Kolajen bunun tipik örneği; ayrıntısını tip 2 kolajen ile tip 1 ve tip 3 kolajen arasındaki farkı anlattığımız yazıda bulabilirsiniz. Üçüncüsü, etiketteki değerin bir toleransı vardır. Tebliğ'e göre piyasa kontrolünde vitaminlerde -%20 ile +%50, minerallerde -%20 ile +%45, diğer maddelerde -%20 ile +%20 arası sapma kabul edilir.
Küçük bir ayrıntı daha: vitamin ve mineral içeren ürünlerde, günlük porsiyondaki miktarı beslenme referans değerinin %15'inin altında kalan besin öğeleri tabloda değil, yalnızca bileşenler listesinde yer alır. Tabloda görmediğiniz bir vitamini bileşen listesinde görüyorsanız sebebi budur.
Takviye edici gıda nereden alınmalı?
Takviye edici gıdayı, Bakanlık kaydında görünen işletmenin kendi satış kanallarından veya bu işletmenin ürünü tedarik ettiği satış noktalarından almak en güvenli yoldur. Yönetmeliğin 13. maddesi satış yerlerini sayar: ithalatçının, üreticinin veya işleyicinin kendi satış yeri, ürünü piyasaya arz ettiği işletmeler ve bunların toptan satış depoları, işletmecinin Bakanlığa beyan ettiği alan adı ve internet adresleri ile sözleşmeli doğrudan satıcılar.
Bu madde tüketiciye somut bir kontrol imkanı veriyor. GGBS sorgusunun sonuç ekranında işletmenin beyan ettiği internet adresi de listeleniyor. Satıcının bu adreslerden biri olmaması tek başına aykırılık değildir; işletmenin ürünü tedarik ettiği satış noktaları da yasal kanaldır. Yine de satıcının resmi mağaza olup olmadığına bakmak ve ürün adı, firma ile onay numarasının kayıtla uyuştuğunu görmek iyi bir alışkanlıktır.
Neden bu kadar önemli? Sebebi Bakanlığın kendi tespitinde. Bakanlığın soru-cevap belgesinde, kaçak yollarla ülkeye sokulup takviye edici gıda adıyla satılan bazı ürünlerde ilaç etken maddesi gibi insan sağlığına zararlı maddeler tespit edildiği belirtiliyor. ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi (NCCIH) de benzer bir gözlemi aktarıyor: ABD'de takviye olarak satılan ürünlerde kan sulandırıcı varfarin ve sara ilacı fenitoin dahil reçeteli ilaçlar bulunmuş. Yönetmeliğe göre onaysız takviye edici gıda ithal de edilemez.
Eczanenin farklı bir avantajı var: eczacı, kullandığınız ilaçları bilerek olası etkileşimleri değerlendirebilir. Burada bir sınırı da belirtelim. TİTCK kılavuzu, bir ürünün "sadece eczanelerde" satıldığını söyleyen beyanı yasaklar. Satış noktası tek başına kaliteyi göstermez; belirleyici olan, ürünün onay kaydı, etiketin eksiksizliği ve satıcının resmi kanal olup olmadığıdır.
Kimler takviye kullanmadan önce danışmalı?
Gebe ve emziren kişiler, düzenli ilaç kullananlar, kronik hastalığı olanlar, ameliyat olacak kişiler ve çocuklar takviye kullanmadan önce ayrıca değerlendirilmelidir. Liste, Tebliğ'in her etikete yazdırdığı uyarıyla örtüşür.
| Grup | Neden ayrıca değerlendirilir? | Kaynak |
|---|---|---|
| Düzenli ilaç kullananlar | Bazı bitkisel takviyeler ilaçların etkisini değiştirir; NCCIH'nin örneği, sarı kantaronun pek çok ilacı daha az etkili hale getirmesi | NCCIH |
| Ameliyat olacak kişiler | Bazı takviyeler kanama riskini artırabilir veya anesteziye yanıtı etkileyebilir; ekibe ameliyattan olabildiğince önce bilgi verilmesi önerilir | NCCIH |
| Gebe ve emziren kişiler | Pek çok takviye bu gruplarda test edilmemiştir | NCCIH; Tebliğ md. 13/2-i-7 |
| Çocuklar | 2 yaş altına takviye edici gıda üretilemez; 2-4 ve 4-10 yaş ürünlerinin etiketinde yaş grubu yazılır | Tebliğ md. 13/2-ğ, 13/2-h |
| Birden fazla takviye kullananlar | Aynı vitamin veya mineral birden çok üründen alınabilir; Tebliğ günlük maksimum limitleri tek ürün etiketi üzerinden belirler | Tebliğ md. 5 |
Son satır sık gözden kaçıyor.
Her ürün tek başına günlük üst sınırın altında kalabilir, ama iki üç ürünün toplamı kalmayabilir. Bunun çözümü basit: kullandığınız bütün takviyelerin etiketini bir arada tutun. Kullanmaya başlamadan önce bu listeyi ilaçlarınızla birlikte hekiminize veya eczacınıza gösterin.
Sık sorulan sorular
Takviye edici gıda ilaç yerine geçer mi?
Geçmez. Takviye edici gıda hukuken gıdadır ve etiketinde "İlaç değildir. Hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz." ibaresi zorunludur. İlaç ise etkililik ve güvenlilik verileriyle ruhsatlandırılan beşeri tıbbi üründür. Hekiminizin yazdığı bir ilacı takviyeyle değiştirmeyin.
"Bakanlık onaylı" bir takviye etkili demek midir?
Hayır. Tarım ve Orman Bakanlığı onayı; bileşim, spesifikasyon, günlük doz ve üretim koşullarına ilişkin belgeler üzerinden verilir. Başvuru belgeleri arasında klinik çalışma veya ürüne özgü etkinlik kanıtı yer almaz. Örneğin eklem sağlığında sık konuşulan maddelerin durumunu eklem kıkırdağı ve osteoartrit rehberimizde özetledik.
Gıda takviyesi ile takviye edici gıda aynı şey mi?
Evet. "Gıda takviyesi" günlük dildeki karşılıktır; mevzuattaki tek resmi ad "takviye edici gıda"dır. Kapsül ya da toz formdaki bir kolajen ürünü takviye edici gıda olarak satılıyorsa bu sınıftadır; onay numarası taşımak ve aynı etiket kurallarına uymak zorundadır.
Onay numarası olmayan bir takviye satılabilir mi?
Satılamaz. Yönetmeliğe göre takviye edici gıdalar onay alınmadan üretilemez, ithal edilemez ve piyasaya arz edilemez; Etiketleme Yönetmeliği de onay şartı olan gıdaların etiketinde onay numarasını zorunlu tutar. Numarası olmayan veya sorguda çıkmayan bir ürünü Alo 174 Gıda Hattı'na bildirebilirsiniz.
Çocuklara takviye edici gıda verilebilir mi?
Mevzuat 2 yaşın altındaki bebek ve küçük çocuklar için takviye edici gıda üretimini ve satışını yasaklar. 2-4 ve 4-10 yaş gruplarına yönelik ürünlerin etiketinde bu yaş grubuna uygun olduğu yazılır; yetişkin ürünlerinin etiketinde çocuklara yönelik olduğunu ima eden resim veya ifade kullanılamaz.
Bir sağlık beyanının yasal olup olmadığını nasıl anlarım?
Yasal sağlık beyanları TİTCK kılavuzunun eklerinde listelenir ve çoğunlukla "X, ... normal fonksiyonuna katkıda bulunur" kalıbındadır. Beyan, ürünün kendisine değil, bir maddeye atıf yapar. Listede hastalık riskinin azaltılmasına ilişkin sınırlı sayıda beyan da vardır ve bunlar belirli bir kalıpla yazılır. Bir ürünün hastalığı önlediğini veya tedavi ettiğini söyleyen, kaç kilo verdireceğini belirten, bir hekim ya da kurumun tavsiyesine dayanan veya "Sağlık Bakanlığı onaylı" diyen cümleler ise izinli değildir.
Kaynaklar
- Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği (Tebliğ No: 2013/49). Resmi Gazete, 16.08.2013, sayı 28737 (değişiklikleriyle; esaslı değişiklik RG 21.11.2015, 29539). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/08/20130816-16.htm
- Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. Takviye Edici Gıdaların İthalatı, Üretimi, İşlenmesi ve Piyasaya Arzına İlişkin Yönetmelik. Resmi Gazete, 02.05.2013, sayı 28635 (güncel metin). https://www.mevzuat.gov.tr/anasayfa/MevzuatFihristDetayIframe?MevzuatTur=7&MevzuatNo=18341&MevzuatTertip=5
- Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği. Resmi Gazete, 26.01.2017, sayı 29960 (mükerrer) (değişiklikleriyle; son değişiklik RG 06.04.2024, 32512). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/01/20170126M1-6.htm
- Tarım ve Orman Bakanlığı. Türk Gıda Kodeksi Beslenme Beyanları Yönetmeliği. Resmi Gazete, 20.04.2023, sayı 32169. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/04/20230420-2.htm
- Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu. Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Hakkında Yönetmelik. Resmi Gazete, 20.04.2023, sayı 32169. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/04/20230420-5.htm
- Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu. Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. Resmi Gazete, 23.08.2023, sayı 32288. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/08/20230823-1.htm
- Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu. Sağlık Beyanı Denetimi Hakkında Yönetmelik. Resmi Gazete, 13.06.2023, sayı 32220. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/06/20230613-1.htm
- Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu. Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Kılavuzu. 2023. https://titck.gov.tr/storage/Archive/2023/legislation/GdaveTakviyeEdiciGdalardaSalkBeyanKullanmKlavuzu173feb4f4f9ec434fb88caf08bfc58619_eea783d8-a7b4-4298-84aa-0e966927b5ba.pdf
- Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu. Beşeri Tıbbi Ürünler Ruhsatlandırma Yönetmeliği. Resmi Gazete, 11.12.2021, sayı 31686. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/12/20211211-5.htm
- Tarım ve Orman Bakanlığı. Güvenilir Gıda portalı (Takviye Edici Gıda Onay kısayolu). https://guvenilirgida.tarimorman.gov.tr/
- Tarım ve Orman Bakanlığı. Onaylı Takviye Edici Gıdalar Listesi (GGBS sorgusu). https://www.tarimorman.gov.tr/Konu/1986/Onayli-Takviye-Edici_Gidalar-Listesi
- Tarım ve Orman Bakanlığı. Alo 174 Gıda Hattı. https://www.alo174.gov.tr/
- Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü. Takviye Gıdalar Soru Cevap (tarihsiz, 2018 öncesi). https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/Tuketici_Bilgi_Kosesi/Dogru_Bilinen_Yanlislar/Takviye_Gidalar_Soru_Cevap.pdf
- National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Using Dietary Supplements Wisely. Son güncelleme 2019. https://www.nccih.nih.gov/health/using-dietary-supplements-wisely
